Một năm sau khi Mỹ siết chặt hệ thống thuế quan, nền kinh tế Canada đã chứng minh sức phục hồi mạnh mẽ hơn nhiều so với lo ngại ban đầu. Tuy nhiên, theo báo cáo mới nhất từ RBC Economics, những thiệt hại tiềm ẩn bên dưới bề mặt ổn định là không hề nhỏ.

Báo cáo được thực hiện bởi các chuyên gia kinh tế cấp cao tại RBC, đánh giá hệ quả của chính sách thương mại Mỹ đối với Canada và kinh tế toàn cầu sau 12 tháng kể từ dấu mốc tháng 4/2025.

Thương mại toàn cầu giữ vững vị thế

Bất chấp các biện pháp thuế quan của Mỹ từng bao phủ hơn 70% tổng kim ngạch nhập khẩu vào năm 2024, thương mại thế giới không hề sụp đổ.

Tăng trưởng ngoài Mỹ: Dữ liệu từ CPB Hà Lan cho thấy thương mại toàn cầu (ngoại trừ Mỹ) đã mở rộng 4,4% trong năm 2025, gần gấp đôi mức 2,3% của năm 2024.

Dịch chuyển nguồn cung: Nhập khẩu của Mỹ vẫn tăng 2,7%, nhưng cơ cấu nguồn gốc đã thay đổi đáng kể. Sự sụt giảm hàng hóa từ Trung Quốc đã được thay thế bằng sự gia tăng nhập khẩu từ Việt Nam, Đài Loan và Thái Lan.

Sự phụ thuộc của Canada vào thị trường Mỹ

Nhờ các quy định miễn trừ trong Hiệp định CUSMA, gần 90% hàng xuất khẩu của Canada sang Mỹ vẫn không phải chịu thuế trong năm 2025. Tuy nhiên, vị thế của Canada đang bị lung lay:

Mất thị phần: Thị phần của Canada trong thị trường nhập khẩu Mỹ giảm từ 12,6% năm 2024 xuống còn 11,2% năm 2025. Đây là mức giảm lớn thứ hai trong số các đối tác thương mại lớn của Mỹ, chỉ sau Trung Quốc.

Tổn thương ngành thép: Các lĩnh vực bị áp thuế phải chịu thiệt hại nặng nề, điển hình là xuất khẩu sản phẩm thép đã giảm tới 30% trong năm 2025.

Vai trò then chốt: Báo cáo nhấn mạnh việc duy trì mức thuế thấp thông qua CUSMA là cực kỳ quan trọng, vì Canada vẫn là nguồn nhập khẩu lớn nhất của 22 bang tại Mỹ.

Phản ứng kiềm chế từ Ottawa

Chính phủ liên bang Canada đã có những bước đi thận trọng trong việc trả đũa thuế quan để bảo vệ người tiêu dùng trong nước:

Rút lại thuế trả đũa: Hầu hết các biện pháp thuế trả đũa đối với hàng Mỹ (từng bao phủ 1/3 kim ngạch) đã được bãi bỏ vào tháng 9/2025, ngoại trừ thép, nhôm và ô tô. Động thái này giúp kiềm chế giá tiêu dùng và tạo dư địa cho Ngân hàng Trung ương Canada hạ lãi suất.

Phản ứng từ xã hội: Người dân Canada đã phản ứng bằng các hình thức phi chính thức như tẩy chay rượu sản xuất tại Mỹ. Chính phủ cũng áp dụng các chính sách mua sắm "Ưu tiên hàng Canada" (Buy Canada). Đặc biệt, số lượng người Canada trở về từ Mỹ đã giảm 25% trong năm 2025.

Phân hóa vùng miền sâu sắc

Gánh nặng thuế quan không chia đều cho các địa phương, tạo ra một sự chia rẽ kinh tế lớn:

Nhóm chịu ảnh hưởng nặng: Ontario và Quebec — nơi tập trung các ngành thép, nhôm, ô tô và gỗ — phải chịu mức thuế hiệu dụng đối với hàng xuất khẩu sang Mỹ vượt quá 6%. Dự báo tăng trưởng GDP của hai tỉnh này sẽ đứng cuối bảng xếp hạng toàn quốc vào năm 2026.

Nhóm ít ảnh hưởng: Newfoundland và Labrador, Alberta và Saskatchewan có mức thuế hiệu dụng dưới 1%.

Kết quả vượt mong đợi nhưng đầy cảnh báo

Dù trải qua nhiều biến động, kinh tế Canada năm 2025 vẫn ghi nhận những điểm sáng bất ngờ:

GDP bình quân đầu người tăng lần đầu tiên sau 3 năm.

Tỷ lệ thất nghiệp đi ngang, không có sự gia tăng đột biến.

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ròng chuyển sang mức dương lần đầu tiên sau hơn một thập kỷ.

Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng sự ổn định trên các con số tổng thể đang che lấp nỗi đau thực sự của các lĩnh vực và khu vực cụ thể bị nhắm mục tiêu. "Nền kinh tế nhìn chung trông có vẻ tương đồng với trước đây, nhưng đã có những thay đổi quan trọng về mặt phân phối lợi ích và thiệt hại," báo cáo kết luận.