MAINE, HOA KỲ – Tại những khu phố từng được gọi là "Little Canada" (Tiểu Canada) ở Lewiston, Maine hay Manchester, New Hampshire, những dấu tích về một thời đại rực rỡ của người Canada gốc Pháp tưởng chừng đã lùi vào dĩ vãng. Thế nhưng, theo đạo luật mới có hiệu lực từ tháng 12/2025, hàng triệu hậu duệ tại đây thực tế đã là công dân Canada suốt cả cuộc đời mà họ không hề hay biết.
1.Những con số "biết nói"
Sự tập trung dòng dõi Canada tại vùng New England (Đông Bắc Mỹ) đạt mức cao kỷ lục:
Maine: Bang có tỷ lệ người gốc Pháp cao nhất nước Mỹ (khoảng 1/5 dân số). Riêng hạt Androscoggin, tỷ lệ này là 1/3.
New Hampshire & Vermont: Tỷ lệ tương đương hoặc không kém cạnh bao xa.
Massachusetts: Có hơn 235.000 cư dân tự nhận là người Canada gốc Pháp, dù con số thực tế qua các thế hệ được tin là cao hơn rất nhiều.
2. "Sự chảy máu ồ ạt" (La Grande Hémorragie)
Lý giải cho hiện tượng này là chương sử giai đoạn 1840 – 1930, khi gần 900.000 người Canada nói tiếng Pháp rời Quebec để đến làm việc tại các nhà máy dệt dọc các con sông ở New England.
Họ đã xây dựng những cộng đồng tự cung tự cấp mạnh mẽ với hệ thống báo chí, trường học, bệnh viện riêng và thực hiện học thuyết "la survivance" (sự sinh tồn) – giữ gìn bản sắc Pháp giữa lòng nước Mỹ. Dù sau này ngành dệt may suy thoái, các cộng đồng bị giải tỏa và tên họ bị Anh hóa (như Leblanc thành White, Roy thành King), nhưng dòng máu Canada vẫn âm thầm chảy qua các thế hệ.
3. Bước ngoặt từ Dự luật C-3
Trước tháng 12/2025, quyền quốc tịch theo huyết thống của Canada bị giới hạn ở thế hệ đầu tiên sinh ra ở nước ngoài. Điều này khiến hậu duệ đời thứ 3, 4 hoặc 5 của những người di cư năm xưa không thể chạm tay vào quốc tịch.
Dự luật C-3 đã xóa bỏ giới hạn đó:
Điều kiện: Nếu bạn sinh trước ngày 15/12/2025 và có thể chứng minh dòng dõi liên tục (không đứt đoạn) tới một tổ tiên là người Canada, bạn đủ điều kiện nhận quốc tịch – không giới hạn số thế hệ đã trôi qua.
Yêu cầu: Không cần kiểm tra ngôn ngữ, không cần điều kiện cư trú, không cần thi quốc tịch hay tuyên thệ.
Bản chất: Bạn không nộp đơn để "trở thành" công dân, mà là nộp đơn xin cấp chứng chỉ xác nhận bạn đã là công dân từ khi sinh ra. Lệ phí là 75 USD.
4. Cách xác định và thực hiện
Nếu gia đình bạn có bất kỳ manh mối nào liên quan đến di sản Canada gốc Pháp (họ tên nghe có vẻ Pháp hoặc từng được viết khác đi, ông bà từng đi nhà thờ Công giáo nói tiếng Pháp...), khả năng bạn là công dân Canada là rất cao.
Hiệu ứng lan tỏa: Nếu bạn đủ điều kiện, thì anh chị em, họ hàng và con cái của họ cũng có khả năng cao là công dân Canada.
Thực trạng: Kể từ khi luật có hiệu lực, các kho lưu trữ tại Quebec ghi nhận yêu cầu trích lục hồ sơ tăng đột biến 3.000%, chủ yếu từ người Mỹ. Thời gian xử lý chứng chỉ hiện khoảng 10 tháng và đang tiếp tục tăng lên.
5. Hồi sinh một di sản
Đối với nhiều người Mỹ gốc Pháp ở New England, Dự luật C-3 không chỉ là tấm hộ chiếu. Đó là sự công nhận pháp lý rằng sợi dây liên kết với Canada chưa bao giờ thực sự bị cắt đứt, bất kể tên họ đã thay đổi hay tiếng Pháp đã bị lãng quên.
Luật pháp không quan tâm bạn có nhớ mình là người Canada hay không; luật chỉ quan tâm liệu chuỗi huyết thống đó có được duy trì liên tục hay không. Và tại New England, câu trả lời đối với rất nhiều người là: Có.
